Çin Komünist Partisi 20. Merkez Komitesi 5. Genel Kurulu, 26–29 Ekim 2026 tarihlerinde Pekin'de toplandı ve ülkenin geleceğine ilişkin ipuçları vermeye devam etti.

Açıklanan bildirgeye baktığımızda, Marksizm adına elle tutulur bir şeyler bulmak çok zor. Bu metinde, muhteşem soyut tespitlerin yanında, hırsızlık ve yolsuzluk yapan 67 kişinin partiden atıldığını ve sıkı tedbirler alındığını da okuyoruz. Bu nedenle, bir sosyalist ülkeyi, örneğin Çin'i, komünizme taşıyabilecek ölçütlerin neler olması gerektiği veya "Neden devrim yapmıştık?" sorusunun cevabını bulmamız gerekiyor. Bunun cevabını da aşağıdaki satırlarda bulabileceğimizi umuyorum.

KAPİTALİZM VE KOMÜNİZMİN SAVAŞTIĞI SİSTEM: SOSYALİZM

Aslında, devrim yapmış ve yapmamış tüm ülkelerde görünür ve görünmez bir savaş tüm hızıyla devam ediyor. Devrimle birlikte o ülkede avantajlı duruma geçen proletarya veya onun temsilcisi örgütler, devrim öncesi dönemin mücadele alışkanlıklarıyla devrim sonrası dönemin sorunlarını çözmeye kalkıştıklarında ülke yeniden kapitalistlerin eline geçiyor. Sovyetler'de, Kamboçya'da ve Kuzey Kore gibi ülkelerde olan da bu!

Peki, Çin proletaryası ve onun temsilcisi olduğu iddiasındaki parti yönetimi, ülkedeki bu savaşı yönetebiliyor mu? Çin Komünist Partisinin tumturaklı, parlak ve büyük laflar ettiğini, fakat komünizme giden yolda tek bir konu dışında somut ve elle tutulur bir adım atmadığını görüyoruz! Toplantıda alınan kararların ve verilen bilgilerin, tek bir tespit dışında, ülkenin komünizm adına bir geleceğinin olmayacağını bize bildirdiğine şahit oluyoruz. Tabii, şu tespit hariç:

"Parti, işçi sınıfının ve halkın mümkün olan en geniş çoğunluğunun çıkarları dışında kendisine ait özel çıkarlara sahip olmadığı için yolsuzluğa hiçbir şekilde hoşgörü göstermez." (abç)

Bu can alıcı tespitin, Parti'yi ve iktidarı yaşamda ayakta tuttuğunu söylersem yanılmış sayılmam. Çünkü iktidarın ve partinin bu tespit ile insanların hayatına dokunduğunu görüyoruz. Yani pratikte bu, 1- halkın eskiyle kıyaslanmayacak bir yaşam düzeyine ulaştığını ve 2- teknolojik gelişmeyi halkın hizmetine sunmada dünyada rakipsiz olduğunu gösteriyor. Bunlar, sınıfsız bir toplumun inşasında önemli fakat belirleyici hedefler değil. Çünkü bu hedefleri Finlandiya, İrlanda ve Norveç gibi kapitalist ülkeler de yakalayabiliyor. Ama bu sosyal gelişimin, komünizmin kurulması açısından sadece bir temelin atılması anlamına geldiğini biliyoruz.

Bu iki hedefe ulaşmak, komünist toplumun kurulma sürecine girmek için yeterli olmadığına göre, ÇİN yönetimi (ve tabii, devrim yapmış tüm ülkeler) ne yapmalı?

NE YAPMALI?

Bugün Çin yöneticilerinin bir arayış içinde olduğunu ve Lenin'in 1921 yılında devreye soktuğu Yeni Ekonomi Politikası'nı (NEP'i) 1978 yılından bu yana uyguladığını görüyoruz.

1- Tarımda kolektif üretime son vererek, 2- Yabancı sermayeyi çekmek için teşvikler verip özel bölgeler kurarak, 3- Devlet işletmelerinin çoğunu özelleştirerek, 4- Fiyat kontrollerini kaldırarak, 5- Menkul kıymetler borsalarını açarak, 6- Dünya Ticaret Örgütüne (WTO) üye olup kapitalist sisteme tam entegrasyon için yol alarak bunu yapıyor.

Devrim yapmış bir ülke, koşullardan dolayı kapitalist sistemin bazı araçlarına elbette başvurabilir! Fakat bu tedbirler esas olarak geçici olmak zorunda. Çünkü devrim yapmış bir ülkenin toplumcu ve sosyal olana doğru ilerlemesi için gerekli adımlara ihtiyacı var. Devrim yapmış sosyalist bir ülkede kapitalist toplumsal ilişkiler (bireycilik, kâr etme, özel mülkiyet, hile, hırsızlık, el koyma, şiddet dâhil yüzlerce davranış) ortadan kalkmış değil. Aksine, devrim öncesine göre daha planlı ve sinsiler. Emperyalistlerin karşılıksız desteğine sahipler. İşte bu güç, proletaryanın ve teknolojinin yarattığı üretim ilişkileriyle (kolektif davranma, parasızlık, toplumculuk gibi sayısız sosyal davranış hukuku ile) çatışmaya girmekte. Ülkedeki sonucu, bu zıt toplumsal ilişkilerin savaşı belirlemektedir. Sovyetler'de kazanan da eski güçler oldu! Çünkü proletaryanın iktidarı, Lenin'in ölümünden sonra sosyal ve toplumcu adımları atamadı. Her sorunu, kapitalistlerin ve emperyalistlerin yöntemi olan baskı ve şiddet yoluyla çözmeye kalkıştı: Köylüleri ve kitleleri zorla kolhoz ve sovhozlara sokmaya çalıştı. En önemlisi de yöneticilere itiraz eden, hatta onları uyaranları tek tek yok etti vb. Sonuçta kapitalist üretim ilişkileri (hukuku) her alanda yayıldı ve proletaryayı da çürüttü.

Çin'de de bu zıt güçler arasındaki savaş devam ediyor. Fakat Parti yönetiminin gerekli demokratik ve sosyal adımları atamadığını, aksine antidemokratik yöntemlere ve askerî disiplin gibi kapitalist yol ve yöntemlere sarıldığını görüyoruz. Sonuçta, sosyal adımlar atılmadığı takdirde ülkenin geleceğinin Sovyetler Birliği'ninkinden pek farklı olmayacağından ve mevcut politikasıyla giderek hızla Finlandiya, Norveç gibi gelişmiş kapitalist bir ülkeye dönüşeceğinden emin olabiliriz.

ÜRETİCİ GÜÇLER VE İLİŞKİLER

Marx'ın toplumların ileriye veya geriye gitmelerini açıklığa kavuşturan tespitleri mevcut. Öncelikle bunlara bakmalıyız. İlk tespit:

"Ezilen sınıfın kendisini kurtarabilmesi için, ulaşılmış olan üretici güçler ile mevcut toplumsal ilişkilerin artık yan yana varlığını sürdüremez hâle gelmesi zorunludur. Bütün üretim araçları arasında en büyük üretici güç, devrimci sınıfın kendisidir." (August H. Nimtz, Demokrasi Savaşçıları Olarak Marx ve Engels, s. 68-69, Yordam Kitap)

İkinci örnek:

"İçerebildiği bütün üretici güçler gelişmeden önce bir sosyal biçimlenme asla yok olmaz; yeni ve daha yüksek üretim ilişkileri, bu ilişkilerin maddi varlık koşulları eski toplumun bağrında çiçek açmadan asla gelip yerlerini almazlar." (Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı, Sol Yayınları, s. 39-40, Sekizinci Baskı)

Bu tespitlerin daha somut ve anlaşılır olması için şunlar söylenebilir:

"Ezilen sınıfın kendisini kurtarabilmesi" için yeni gelişen üretici gücün, yani işçi sınıfının ve teknolojinin, mevcut toplumsal ilişkilerle yan yana var olamayacak şekilde gelişmiş olması gerekmektedir. Yani yeni üretici güç olan işçi sınıfının ve teknolojinin ortaya çıkardığı ilişkilerin (parasızlık, ortak davranma, kültürel gelişim, içsel disiplin vb. hukuk), eski, yani kapitalist ve feodal ilişkilerle artık birlikte var olamayacak bir gelişmişlik düzeyine ulaşmış olması gerekmektedir. Sonuçta, yeni üretim ilişkileri geliştirildiği oranda eski üretim ilişkileri ortadan kalkmaya başlayacak ve toplum ilerleyecektir.

Marx'ın bu tespitinin Menşevikler tarafından doğru bir şekilde ele alınmadığını görüyoruz. Onlar bu tespitten, "İşçi sınıfı ve ilişkileri gelişmeden devrim olmaz." sonucunu çıkarırlar ve önlerine çıkan fırsatları ellerinin tersiyle iterler. Ama Lenin, Marx'ın tespitine şu devrimci yorumu getirir: "Ezilenlerin kurtuluşu sadece devrimle olmaz! Devrim tek başına kurtuluş değildir; iktidarı alarak üretici güçleri ve ilişkileri daha hızlı ve yaygın şekilde geliştirebiliriz."

Fakat iç savaş ve emperyalist kuşatma sonucu ortaya çıkan olumsuz şartlar, Rusya'da sosyal ve toplumcu ilişkilerin gelişmesine altı yıl boyunca izin vermedi. Aksine, kapitalist bir tedbir olan Yeni Ekonomi Politikası'na (NEP'e) gidildi. Lenin'in ölümü öncesinde yaptığı uyarılar da dikkate alınmadı. Ölümü sonrasında ise kapitalist üretim ilişkileri daha da geliştirilerek ve kurumsallaştırılarak görünüşte komünist, fakat özde kapitalist bir ülke inşa edilmiş oldu. Tıpkı bugün Çin'de olduğu gibi! Çözüm ise gösterilmişti:

1. Toplumun motoru ve öncü gücü olan işçi sınıfını A- toplumun çoğunluğu hâline getirmek ve B- kültürel olarak gelişmesini sağlamak için adımlar atmak gerekiyordu:

Seçme-seçilme, geri çağrılma, koşullar dikkate alınarak herkesin eşit ücret alması, devrimle birlikte ekonominin ve giderek siyasetin yönetiminin işçi sınıfından çıkan komünist kadrolara bırakılması, sınıflı toplumlara ait düzenli ordu yerine komünler şeklinde örgütlenen halkın silahlı gücünün yaratılması, bürokrasinin kalkması için herkesin sırayla bürokratik görevlere gelmesi vb.*

2. Teknolojiyi geliştirmenin ve toplumun hizmetine sunmanın yeterli olmadığı, insanların yaşamını kolaylaştıran adımların atılmasının yanında esas olarak teknolojinin kendisine sosyal içerik verilmesinin de şart olduğu açıktır. Örneğin Çin doğal olarak nükleer bombalar yapıyor. Bir savaş sırasında bir komünist iktidarın bombalarıyla binlerce masum insanın ölmesi de kaçınılmaz olacaktır. Peki, ne yapmak gerekiyor? Yapılması gereken, teknolojiyi sosyal amaçlar için geliştirmektir. Yani emperyalistlerin nükleer bombaları ateşlendiği anda bunu fark eden ve onları havada etkisiz hâle getiren antinükleer teknolojiyi yaratmak esas hedef olmalıdır. Bu tür bir teknoloji yaratıldığında, insanlığı korumak ve barışı sağlamak adına şartlanmışlar ve tröstler hariç tüm insanlığı kazanacağımız açıktır.

Çin Halk Cumhuriyeti'nde bu adımlar atılmadığına göre bir geleceği de olmayacaktır!

*Bu konudaki geniş ek açıklamaları HOMO KOMÜNUS-I, II. ve III. kitaplarda bulabilirsiniz.