Zirvenin ardından Putin, Ukrayna'yı hedef alan açıklamalar yaparken Avrupa ülkelerini Moskova'da görüşmeye davet etti. Trump ise İran'a yönelik yeni bir askerî operasyon konusunda aceleci davranmayacağını açıkladı.
Çin, ABD ve Rusya liderleri, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin'in Shenzhen kentinde bir araya geldi. Yaklaşık 80 dakika süren görüşmeye Şi Cinping, Donald Trump ve Vladimir Putin katıldı.
Dünya siyasetinde yeni bir güç dengesi oluşturabileceği değerlendirilen üçlü zirvede, nükleer silahların kontrolü, uluslararası güvenlik, enerji arzı ve bölgesel çatışmalar ele alındı. Ancak görüşmeden somut ve kapsamlı kararlar çıkmadı. Liderlerin açıklamaları genel ifadelerle sınırlı kalırken, Çin devlet medyası toplantının ardından dört maddelik bir barış planı ve ortak bir barış bildirisi yayımladı.
Çin devlet haber ajansı Xinhua'nın duyurduğu açıklamada, üç ülke dünya genelinde güvenli enerji arzının önemini vurguladı. Nükleer savaşın kazanılamayacağı ve hiçbir zaman başlatılmaması gerektiği belirtilirken, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda üçlü diyalog yürütülmesi kararlaştırıldı.
Üç ülke ayrıca stratejik istikrarın ve uluslararası güvenliğin korunması gerektiğini belirtti. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği yönünde de açıklama yapıldı.
Şİ: BÜYÜK GÜÇLER UYUMLU YAŞARSA DÜNYADA BARIŞ OLUR
Zirvenin başlangıcında liderler, ormanlık tepeler arasındaki bir gölün kıyısında bulunan villada yuvarlak masa etrafında bir araya geldi. Trump, görüşmeyi tarihi olarak nitelendirerek, “Gerçekten tarih yazıyoruz” dedi. Ayrıca diyalog fırsatlarının reddedilmesiyle barışın sağlanamayacağını ifade etti.
Putin ise Rusya, ABD ve Çin'in bölgesel çatışmaların çözümünde çok sayıda ortak çıkarı bulunduğunu belirterek Ukrayna'daki savaşa da değindi.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ise doğrudan Ukrayna'dan söz etmeden büyük güçler arasındaki ilişkilerin dünya barışı açısından önemine dikkat çekti.
Şi, “Tarih bize, büyük güçler uyum içinde yaşadığında dünyada barışın hüküm sürdüğünü öğretiyor. Büyük güçler çatıştığında ise dünya kaosa sürükleniyor” ifadelerini kullandı.
Şi ayrıca nükleer silahların yasaklanması ve ortadan kaldırılması gerektiğini belirterek nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya hedefini dile getirdi. Ancak Çin'in bir yandan bu yönde çağrılar yaparken diğer yandan nükleer silah programını geliştirmeyi sürdürmesi dikkat çekti.
PUTİN'DEN UKRAYNA'YA YÖNELİK AÇIKLAMA
Üçlü zirvenin ardından basın toplantısı düzenleyen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna'ya yönelik sert açıklamalarda bulundu.
Kırım Köprüsü'ne yönelik Ukrayna saldırılarının Rusya'nın çok daha ağır bir karşılık vermesine neden olacağını söyleyen Putin, “Cevabımız, Kiev'in köprüye yönelik saldırılarından çok daha acı verici olacak” dedi.
Rusya'nın saldırılara mutlaka karşılık vereceğini belirten Putin, Kırım ile Rusya ana karasını birbirine bağlayan köprünün ciddi hasar gördüğünü de kabul etti.
Ukrayna, Rusya'nın 2014 yılında ilhak ettiği Kırım Yarımadası ile Rusya ana karası arasındaki köprüye yönelik insansız hava aracı saldırıları düzenlemişti. Saldırılarda köprünün bazı bölümlerinin hasar gördüğü, demir yolu bağlantısına yönelik yeni bir saldırının da gerçekleştirildiği bildirildi.
PUTİN AVRUPA ÜLKELERİNİ MOSKOVA'YA DAVET ETTİ
Putin, açıklamalarında Avrupa ülkeleriyle görüşmeye açık olduklarını da söyledi. ABD yönetiminin Avrupa ülkelerinin müzakerelere katılmasını istediğini belirten Rus lider, Avrupalılara Moskova'da görüşme teklifinde bulunduklarını açıkladı.
Putin, “Amerikan tarafı, Avrupalıların sürece dâhil edilmesini kabul etmemiz için bize baskı yapıyor. Diplomatik kanallar aracılığıyla Avrupalılara Moskova'ya gelmelerini önerdik” dedi.
Ancak Putin, Ukrayna ile Avrupa Birliği arasında askerî iş birliğine karşı olduklarını belirtti. Bu kapsamda Ukrayna'ya asker gönderilmesi ihtimalini de reddetti.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere hükümeti, Rusya ile olası bir anlaşmanın ardından Ukrayna'da barış gücü konuşlandırılması önerisini gündeme getirmişti. Bu çerçevede Polonya'da askerî tatbikatlar da yürütülüyor.
Putin'in açıklamalarıyla aynı gün Berlin'de, Ukrayna'ya destek veren 37 ülkeden oluşan Gönüllüler Koalisyonu'nun toplantısı da planlandı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz'in ev sahipliğinde yapılması öngörülen görüşmeye Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin yanı sıra ABD özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'in de katılması bekleniyordu.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de Berlin'de yaptığı açıklamada, savaş devam ettiği sürece Ukrayna'ya yeterli miktarda silah sağlanması gerektiğini söyledi. Rutte, Ukrayna'nın hem gelecek kış aylarında kendisini savunabilmesi hem de barış müzakerelerine hazırlanabilmesi için gerekli desteği almasının önemini vurguladı.
TRUMP'IN AĞIRLIĞI TARTIŞILIRKEN Şİ ÖNE ÇIKTI
Üçlü zirve, ABD, Çin ve Rusya arasındaki önemli görüş ayrılıklarına rağmen gerçekleşti. Ukrayna, İran, nükleer silahlar ve ticaret konularındaki anlaşmazlıklar sürerken, üç büyük gücün aynı masa etrafında buluşması diğer ülkelerde de yakından takip edildi.
ABD Başkanı Trump, nükleer silahların kontrolünü görüşmenin temel başlıklarından biri hâline getirmek istedi. Ancak Çin, ABD ve Rusya'nın nükleer silah stoklarının kendisinden çok daha büyük olduğunu belirterek geçmişte bu konudaki üçlü görüşmelere katılmayı reddetmişti.
Trump, görüşmenin başlangıcında Şi ve Putin'e hitaben nükleer silahların azaltılmasının kolay olmadığını belirtti.
Uzmanlar, üç ülkenin ortak bir görüntü vermek için birçok nedeni bulunduğunu, ancak somut konularda anlaşmalarının daha zor olduğunu değerlendiriyor.
Foundation for Defense of Democracies adlı düşünce kuruluşundan Craig Singleton, liderlerin bir araya gelmesinin arkasında ortak çıkarlar bulunduğunu, ancak bu çıkarların somut uzlaşmaya dönüşmesinin kolay olmadığını belirtti.
ABD ile Çin arasındaki ticaret ilişkileri de zirvenin önemli gündem maddelerinden biriydi. İki ülkenin ticaret ateşkesinin uzatılmasının ardından görüşmeler gerçekleşirken, Nvidia çiplerinin Güneydoğu Asya üzerinden Çin'e yönlendirildiğine ilişkin haberler Washington-Pekin hattındaki gerilimi artırdı. Bu gelişmeler, ABD'nin ihracat kısıtlamalarının etkinliği ve Çin'in ileri teknolojiye erişimi konusunda soru işaretleri yarattı.
Singleton, söz konusu gelişmelerin Pekin açısından ciddi bir endişe kaynağı olduğunu belirterek bunu “Pekin'in en kötü kâbusu” olarak nitelendirdi.
TRUMP, Şİ'YE ÖVGÜLER YAĞDIRDI
Şi Cinping'in Trump'ı havaalanında karşılaması ve kısa süreliğine kucaklaması da zirvenin dikkat çeken görüntüleri arasında yer aldı. Bu, Şi'nin devlet başkanlığı döneminde yabancı bir devlet liderini havaalanında ilk kez karşılaması olarak aktarıldı.
Şi böylece, Trump'ın eylül ayında ABD'deki Joint Base Andrews askerî üssünde kendisine gösterdiği benzer jesti karşılık vermiş oldu.
Trump, ABD merkezli Fox News kanalına yaptığı açıklamada Çin'deki karşılamadan övgüyle söz etti. Şi'yi “büyük bir başkan” olarak nitelendiren Trump, onun bugüne kadar başka bir lideri karşılamak için havaalanına gitmediğini söyledi.
Şi'nin Trump'a gösterdiği bu özel karşılama, Putin dâhil diğer devlet başkanlarının daha mesafeli karşılanmasıyla da dikkat çekici bir karşıtlık oluşturdu.
TRUMP: İRAN KONUSUNDA ACELECİ DAVRANMIYORUM
Çin'deki zirvenin ardından ABD'ye dönmek üzere Air Force One uçağına binen Donald Trump, gazetecilerin sorularını yanıtlarken İran'a yönelik olası yeni askerî saldırılar hakkında da konuştu.
ABD merkezli Axios haber sitesine göre Trump, kısa bir telefon görüşmesinde İran'a yönelik yeni saldırı ihtimalini değerlendirdi.
Trump, “İran konusunda aceleyle bir karar almıyorum. Yılbaşından sonra neler olacağını göreceğiz” ifadelerini kullandı.
Açıklama, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran'a yönelik saldırıların yeniden başlatılması için Washington yönetimine baskı yaptığı bir dönemde geldi.
Axios'un haberinde, Trump'ın tutumunu her an değiştirebileceği ve olası bir askerî operasyon öncesinde gerçek niyetini kamuoyuna açıklamayabileceği değerlendirmesine yer verildi.
