Başbakan Ulf Kristersson’un liderliğindeki sağ blok ise 173 sandalyede kaldı. Nihai sonuçların açıklanmasının ardından zorlu koalisyon görüşmelerinin başlaması bekleniyor.
İsveç’te seçim gecesi Sosyal Demokratların parti merkezindeki kutlamalar beklenen coşkuyu yaratmadı. Uzun süredir kamuoyu yoklamalarında önde görünen eski Başbakan ve Sosyal Demokrat Parti lideri Magdalena Andersson’un partisi, yüzde 28,1 oyla seçimlerin en güçlü partisi oldu. Ancak bu sonuç, partinin seçim öncesinde beklediği büyük sıçramayı gerçekleştiremediğini gösterdi. 2022 seçimlerinde yüzde 30,33 oy alan Sosyal Demokratlar, yaklaşık 2,2 puanlık kayıp yaşadı.
Buna karşın Başbakan Ulf Kristersson’un liderliğindeki Ilımlı Birlik Partisi (Moderaterna) yüzde 19,9 ile ikinci sıraya yükseldi. Böylece 2022 seçimlerinde ikinci parti olan sağ popülist İsveç Demokratları (Sverigedemokraterna), yüzde 17,6 ile üçüncü sıraya geriledi. İsveç Demokratları 2022’de yüzde 20,54 oy almıştı. Bu nedenle mevcut sonuçlar, partinin ulusal parlamento seçimlerinde ilk kez belirgin bir oy kaybı yaşaması bakımından tarihi bir gerilemeye işaret ediyor.
Merkez sol üç sandalye farkla önde
Mevcut ilk sonuçlara göre Sosyal Demokratlar, Sol Parti, Yeşiller ve Merkez Parti'den oluşan merkez sol blok 176 sandalye elde ediyor. Kristersson’un Muhafazakârları, Hristiyan Demokratlar, Liberaller ve İsveç Demokratlarından oluşan sağ blok ise 173 sandalyede kalıyor. Böylece merkez sol üç sandalyelik son derece dar bir çoğunluk elde etmiş durumda.
Ancak bu tablo henüz kesinleşmiş değil. İsveç Seçim Kurumu, nihai sonuçların seçimden sonraki günlerde, özellikle yurt dışından kullanılan oylar ile geç ulaşan posta oylarının sayımının tamamlanmasının ardından kesinleşmesini bekliyor. Bu nedenle iki blok arasındaki son derece küçük farkın değişmesi ihtimali bulunuyor.
Sosyal Demokratlar neden beklenen sonucu alamadı?
Seçim öncesindeki aylarda Sosyal Demokratlar önemli bir kamuoyu avantajına sahipti. Ancak kampanya ilerledikçe bu avantajın büyük bölümünü kaybettiler.
Partinin en önemli sorunlarından biri, seçmenlere kendi siyasi programını ve geleceğe ilişkin açık bir vizyonu yeterince güçlü biçimde sunamaması oldu. Sağlık ve eğitim, yaklaşık sekiz milyon seçmenin sandığa gittiği seçimde en önemli gündem maddeleri arasında yer alırken, Sosyal Demokratların geleneksel olarak güçlü olduğu refah devleti politikalarında hükümet partilerinin gerisinde kaldığı değerlendiriliyor.
Kristersson hükümeti seçim öncesinde gıda ürünlerindeki KDV'nin düşürülmesi ve toplu taşımada daha ucuz ulaşım gibi sosyal politikalar gündeme getirirken, Sosyal Demokratlar ağırlıklı olarak bu vaatlerin nasıl finanse edileceğini sorguladı. Bu durum, partinin kendi siyasi gündemini belirlemek yerine hükümetin politikalarına tepki veren bir konuma düşmesine yol açtı.
Seçim sonuçları da bu tablonun izlerini taşıyor. Sol Parti, Yeşiller ve Merkez Parti’nin oylarını koruması ya da artırması, Sosyal Demokratların tek başına güçlü bir yükseliş sağlayamadığını gösterdi.
Sağ popülizm geriledi, ancak etkisi sona ermedi
Seçimin en dikkat çekici sonuçlarından biri İsveç Demokratlarının gerilemesi oldu. Parti, 2022'de yüzde 20,54 oyla ikinci sırada yer alırken bu kez yüzde 17,6 ile üçüncü sıraya düştü. Böylece İsveç Demokratları ilk kez bir parlamento seçiminde oy kaybetmiş oldu.
Partinin gerilemesi, İsveç'te aşırı sağın yükselişinin şimdilik durduğu şeklinde yorumlanıyor. Ancak bu durum, partinin siyasi etkisinin sona erdiği anlamına gelmiyor.
İsveç Demokratları son dört yılda Kristersson liderliğindeki azınlık hükümetinin parlamentodaki en önemli destekçisi oldu. Kristersson seçim öncesinde, sağ blokun yeniden kazanması halinde İsveç Demokratlarının hükümette bakanlık görevleri üstlenebileceğini açıklamıştı. Bu nedenle seçim sonucu, yalnızca hangi partinin iktidar olacağı açısından değil, İsveç Demokratlarının gelecekte doğrudan hükümet sorumluluğu üstlenip üstlenmeyeceği açısından da önem taşıyor.
Göç, suç ve özellikle çete şiddeti seçim kampanyasının başlıca konuları arasında yer aldı. Sosyal Demokratlar da son yıllarda göç ve suç politikalarında daha sert bir çizgiye yöneldi. Bu nedenle sol seçmenlerin bir bölümünün Yeşiller veya Sol Parti'ye yönelmesi, Sosyal Demokratların kendi geleneksel seçmen tabanını yeniden kazanmasını zorlaştırdı.
Andersson’un önündeki zor denklem
Ön sonuçların kesinleşmesi halinde hükümet kurma görevi büyük ölçüde Magdalena Andersson’un önünde olacak. Ancak Andersson’un işi hiç kolay görünmüyor.
Sosyal Demokratların hükümet kurabilmesi için Sol Parti, Yeşiller ve Merkez Parti ile birlikte hareket etmesi gerekiyor. Özellikle Merkez Parti ile Sol Parti arasındaki siyasi ve ekonomik görüş ayrılıkları, dört partinin ortak bir hükümet programında buluşmasını zorlaştırıyor.
Bu nedenle 176 sandalyelik çoğunluk ilk bakışta hükümet kurmak için yeterli görünse de, söz konusu çoğunluğun siyasi açıdan oldukça kırılgan olduğu görülüyor.
Öte yandan Ulf Kristersson da iktidarda kalma ihtimalini henüz kaybetmiş değil. Sağ blokun 173 sandalyesi bulunuyor ve Kristersson’un önünde özellikle Merkez Parti’yi kendi tarafına çekme ihtimali bulunuyor. Ancak Merkez Parti, İsveç Demokratları ile birlikte hükümet kurmaya veya onların desteğine dayanan bir modele sıcak bakmıyor. Bu da Kristersson’un önündeki seçeneği son derece zorlaştırıyor.
İsveç’i zorlu hükümet görüşmeleri bekliyor
Seçim sonucunda ortaya çıkan tablo, İsveç siyasetinin son yıllardaki parçalı yapısının devam ettiğini gösteriyor. 2018-2022 döneminde olduğu gibi, parlamentoda hükümet kurmak kadar hükümetin karar almasını ve bütçesini geçirmesini sağlayacak istikrarlı bir çoğunluk oluşturmak da önemli bir sorun olarak ortaya çıkıyor.
İsveç Parlamentosu Başkanı Andreas Norlén de yeni hükümetin yalnızca kurulmasının değil, aynı zamanda ülkeyi etkin biçimde yönetebilecek bir çoğunluk desteğine sahip olmasının önemine dikkat çekiyor.
Magdalena Andersson seçim gecesi sonuçların kesinleşmesini beklemek gerektiğini belirtirken, Ulf Kristersson da benzer şekilde temkinli bir tutum sergiledi. Her iki lider de hükümet kurma görüşmelerine başlamadan önce nihai seçim sonuçlarının açıklanmasını bekliyor.
