Geri dönüşüm tesislerinden sızan plastik parçacıkları sulama kanallarına, tarım arazilerine ve Akdeniz'e taşınıyor. Bilimsel araştırmalar, bazı kanallarda mikroplastik kirliliğinin 132 kata kadar yükseldiğini ortaya koyarken çevre örgütleri, atık ithalatının durdurulmasını istiyor.
Avrupa ülkelerinin plastik atıklarını geri dönüşüm gerekçesiyle Türkiye'ye göndermesi, özellikle Adana'da ciddi bir çevre sorununa dönüşüyor. Geri dönüşüm tesislerinde işlenen atıkların bir bölümü yeni ürünlere dönüştürülürken, kullanılamayan plastikler ve üretim sürecinde ortaya çıkan atıklar çevreye karışıyor. Sulama kanallarına ulaşan plastik parçacıkları, Seyhan Nehri üzerinden Akdeniz'e kadar taşınıyor.
Alman basınında yayımlanan bir araştırmada, Adana'daki plastik geri dönüşüm tesislerinin çevreye verdiği zarar ayrıntılarıyla ele alındı. New York Times'ın bölgedeki incelemesi de Avrupa'dan gelen plastik atıkların yalnızca geri dönüşüm tesisleriyle sınırlı kalmadığını, tarım alanlarına, su kanallarına ve Akdeniz kıyılarına kadar yayıldığını ortaya koydu.
Avrupa'nın plastik çöpleri Türkiye'ye gönderiliyor
Basel Action Network verilerine göre, Avrupa Birliği ülkeleri 2025 yılında Türkiye'ye yaklaşık 503 bin ton plastik atık gönderdi. İngiltere'den gelen 139 bin tonluk atık da eklendiğinde toplam miktar 650 bin tona yaklaştı. Almanya ise yaklaşık 154 bin tonla Türkiye'ye en fazla plastik atık gönderen ülke oldu.
New York Times'ın haberinde ise Türkiye'nin Avrupa ülkelerinden ithal ettiği plastik atık miktarının geçen yıl 700 bin tonu aştığı belirtildi.
Türkiye'nin Avrupa'dan gelen plastik atıkların en büyük alıcılarından biri hâline gelmesinde, ülkenin mevcut geri dönüşüm altyapısı ve Mersin Limanı'na yakınlığı etkili oluyor. Avrupa'dan gemilerle Mersin Limanı'na getirilen atıklar, buradan kamyonlarla Adana'daki geri dönüşüm tesislerine taşınıyor.
Çin'in 2018 yılında ithal atıkların işlenmesine yönelik kısıtlamaları artırmasının ardından Avrupa ülkeleri yeni atık pazarlarına yönelmiş, Türkiye de bu süreçte önemli bir merkez hâline gelmişti.
New York Times'ın Adana çevresinde yaptığı incelemede Fransa'dan mozzarella peyniri ambalajları, Hollanda'dan ıslak mendil paketleri, İspanya'dan gıda ambalajları ve Almanya'dan gübre çuvalları gibi farklı Avrupa ülkelerine ait atıklara rastlandı.
Mikroplastik kirliliği 132 kata kadar yükseldi
Adana'daki kirliliğin boyutunu ortaya koyan bilimsel araştırmalar da dikkat çekiyor. Çukurova Üniversitesi'nde görev yapan deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu ve çalışma arkadaşlarının araştırmasına göre, geri dönüşüm tesislerinin bulunduğu bölgelerdeki kanallarda mikroplastik miktarı önemli ölçüde artıyor.
Araştırmalarda, geri dönüşüm tesislerinin yakınından geçen sularda mikroplastik yoğunluğunun bazı noktalarda tesislerin öncesine kıyasla 10 kat, başka ölçümlerde ise 132 kata kadar yükseldiği belirlendi. New York Times'ın aktardığı ayrı bir araştırmada da bir kanalda 21 katlık artış tespit edildi.
Uzmanlara göre plastik atıkların parçalanması ve yıkanması sırasında ortaya çıkan kirli suların bir bölümü arıtılmadan kanallara bırakılıyor. Bu sular, tarım alanlarının yanı sıra Seyhan Nehri üzerinden Akdeniz'e ulaşıyor.
Gündoğdu'nun araştırmalarında Adana'daki geri dönüşüm tesislerinin çevresinde mikroplastik kirliliğinin belirgin biçimde arttığı, Antalya'nın Alanya kıyılarında da yüksek mikroplastik yoğunluklarına rastlandığı bildirildi. Araştırmacılar, plastik parçacıklarının deniz akıntılarıyla uzak kıyılara taşındığına dikkat çekiyor.
500'den fazla tesisin bulunduğu öne sürülüyor
Adana'da plastik geri dönüşüm faaliyetlerinin yoğunlaştığı bölgelerde denetim ve ruhsat sorunları da gündeme geliyor.
Resmî kayıtlarda kentte 167 geri dönüşüm tesisi bulunduğu belirtilirken, Sedat Gündoğdu ve çalışma arkadaşlarının saha incelemelerinde 500'den fazla işletmeye rastladığı aktarılıyor. Gündoğdu, bu işletmelerin önemli bir bölümünün ruhsatsız faaliyet gösterdiğini ve yalnızca yaklaşık 70 tesisin atık sularını kanalizasyona verme iznine sahip olduğunu belirtiyor.
Çevre aktivistleri, geri dönüşüm tesislerinde çalışan işçilerin de ciddi sağlık riskleriyle karşı karşıya olduğunu söylüyor. İşçilerin plastik atıkları çoğu zaman yeterli koruyucu ekipman olmadan elle ayırdığı ve parçaladığı belirtiliyor. Human Rights Watch'ın 2022 yılında yayımladığı incelemede de Adana'daki geri dönüşüm işletmelerinde benzer çalışma koşulları belgelenmişti.
Bölgede yaşayanlar ise plastik atıkların yakılması sonucu ortaya çıkan yoğun duman ve kötü kokudan şikâyet ediyor. Geri dönüşüm tesislerinin yakınındaki yerleşim alanlarında plastik yangınlarının sık sık yaşandığı, bazı yangınların günlerce devam ettiği ifade ediliyor.
Çevre örgütleri: Bu, kirliliğin başka ülkelere aktarılması
Adana'da çevre mücadelesi yürüten aktivistlerden Sedat Gündoğdu, Avrupa ülkelerinin plastik atıklarını Türkiye'ye göndermesini eleştirerek bunun çevresel maliyetin başka ülkelere yüklenmesi anlamına geldiğini savunuyor.
Gündoğdu, gelişmiş ülkelerin kendi atıklarının yol açtığı çevre sorunlarını daha az gelişmiş ülkelere taşıdığını belirterek, yaşananları bir tür sömürgecilik olarak nitelendiriyor.
Çukurova Ekoloji Hafıza Derneği Genel Koordinatörü Umut Özşimşek de plastik kirliliğinin özellikle geri dönüşüm tesislerinin çevresindeki mahallelerde yaşayanları etkilediğini söylüyor. Özşimşek, atık yangınlarından çıkan dumanın yerleşim alanlarına kadar ulaştığını, plastik parçalarının ise tarım arazileri ve su kanallarında biriktiğini belirtiyor.
Adana Ekoloji Platformu'ndan çevre aktivisti Yaşar Gökoğlu da geri dönüşüm tesislerinde yaşanan yangınların nedenlerinin açıklığa kavuşturulmasını istiyor.
Bakanlık: Yasa dışı yollarla getirilen atıklara ceza veriliyor
Türkiye'deki plastik atık ithalatına yönelik eleştirilere karşılık Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, New York Times'a yaptığı açıklamada, sahillerde görülen bazı atıkların ülkeye yasa dışı yollarla getirildiğini söyledi.
Kurum, bu atıkları ithal eden şirketlere ceza verildiğini veya şirketlerin kapatıldığını belirterek, Türkiye'nin çöp ithal etmediğini, yalnızca geri dönüştürülebilir nitelikteki atıkların ülkeye kabul edildiğini savundu.
Türkiye, Avrupa'nın yeni atık merkezi olabilir
Avrupa Birliği'nin 21 Kasım 2026 itibarıyla OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatını yasaklaması öngörülüyor. Ancak OECD üyesi olan Türkiye, bu yasağın dışında kalacak.
Çevre aktivistleri, Avrupa'nın başka ülkelere gönderemeyeceği plastik atıkların daha fazla Türkiye'ye yönlendirilmesinden endişe ediyor.
Türkiye'nin plastik geri dönüşüm sektörünün ithal atıklara ihtiyaç duyduğunu savunan Bakan Murat Kurum ise ülke içindeki geri dönüşüm kapasitesi arttıkça dışarıdan atık ithalatının azalacağını belirtiyor.
Öte yandan plastik kirliliği turizm sektörünü de endişelendiriyor. Antalya Valisi Hulusi Şahin, kirli sahillere ilişkin haberlerin turistlerin rezervasyonlarını iptal etmesine yol açtığını ve bunun ülkeye ciddi ekonomik kayıp yaşattığını açıklamıştı.
