Washington’un Venezuela’ya yönelik, uluslararası hukuku ihlal ettiği ve insan hakları kuruluşları ile BM normlarına göre “devlet terörizmi” olarak nitelendirilen — Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro ile eşinin kaçırılmasıyla sonuçlanan — askeri operasyonunun ardından yapılan bu açıklama, Batılı müttefikler arasında “sırada Grönland mı var?” sorusunu gündeme taşıdı.
Yedi Avrupa ülkesi yayımladıkları ortak açıklamayla Grönland ve Danimarka’ya destek verirken, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen uyarıyı açıkça dile getirdi. Frederiksen, “ABD bir NATO ülkesine saldırırsa, her şey biter.” dedi.
Yedi Avrupa ülkesinden net mesaj
Fransa, Almanya, İtalya, Polonya, İspanya, Birleşik Krallık ve Danimarka, yayımladıkları ortak bildiride, Grönland’ın statüsüne yalnızca Danimarka ve Grönland halkının karar verebileceğini vurguladı. Açıklamada, Birleşmiş Milletler Şartı’nda yer alan egemenlik, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığı ilkelerinin altı çizildi.
Bildiriye Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen de imza attı.
Trump: “Grönland’a ihtiyacımız var, almak zorundayız”
Trump, son günlerde yaptığı açıklamalarda Grönland’ı “ABD’nin ulusal güvenliği için vazgeçilmez” olarak niteledi. “Grönland’a ihtiyacımız var. Onu almak zorundayız,” diyen Trump, Rusya ve Çin’e ait gemilerin Grönland açıklarında faaliyet göstermesini gerekçe gösterdi.
ABD Başkanı, Louisiana Valisi Jeff Landry’yi Grönland özel temsilcisi olarak atadığını da duyurdu. Landry, sosyal medya platformu X’te yaptığı açıklamada, Grönland’ın ABD’nin bir parçası haline gelmesi için çalışmaktan “onur duyduğunu” söyledi. Bu açıklamalar Danimarka ve Grönland’da büyük tepkiyle karşılandı.
Danimarka ve Grönland’dan sert tepki
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ile Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen ortak bir açıklama yayımlayarak, “Bir ülke başka bir ülkeyi ilhak edemez. Grönland Grönlandlılara aittir,” dedi.
Nielsen, Venezuela’daki ABD operasyonu nedeniyle Grönland halkında endişe oluştuğunu kabul etti ancak “Venezuela ile Grönland’ın kıyaslanamayacağını” vurguladı. Frederiksen ise Trump’ın sözlerinin ciddiye alınması gerektiğini belirterek, Washington’un bu kez blöf yapmadığı uyarısında bulundu.
“ABD saldırırsa NATO’nun sonu gelir”
Frederiksen, olası bir ABD askeri müdahalesinin NATO’yu fiilen sona erdireceğini söyledi. Frederiksen, “ABD bir NATO müttefikine saldırırsa, Batı’nın İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana kurduğu güvenlik mimarisi çöker” dedi.
NATO’nun 5. maddesi, bir üye ülkeye yapılan saldırıyı tüm üyelere yapılmış sayıyor. Ancak bir NATO ülkesinin başka bir NATO ülkesine saldırması senaryosu antlaşmada açık biçimde düzenlenmiş değil. Bu durum, ittifakın böylesi bir kriz karşısında felç olabileceği yorumlarına yol açıyor.
Askeri senaryo zayıf, diplomasi öne çıkıyor
Uzmanlara göre Avrupa’nın ABD’ye karşı askeri bir karşılık vermesi düşük ihtimal. Avrupa ordularının ABD’ye olan bağımlılığı ve Rusya tehdidi bu seçeneği zayıflatıyor. ABD yönetimi de bu duruma güveniyor. Trump’ın yardımcısı Stephen Miller, CNN’e yaptığı açıklamada,
“Kimse Grönland için ABD’ye karşı savaşmaz,” dedi.
Buna karşın diplomatik seçenekler masada. Avrupa Birliği, uluslararası hukukun ihlali durumunda siyasi yaptırımlar uygulayabilir. Ancak ekonomik yaptırımlar, ABD’nin AB için en büyük ticaret ortaklarından biri olması nedeniyle riskli görülüyor.
“Yumuşak ilhak” ihtimali: Özel anlaşma formülü
Uzmanlar, Trump’ın askeri ilhak yerine “serbest ortaklık anlaşması” (Compact of Free Association) gibi bir modeli dayatabileceğine dikkat çekiyor. Bu tür bir anlaşma, Grönland’ın resmen Danimarka’ya bağlı kalmasını sürdürürken, ABD’ye adada daha geniş askeri ve stratejik yetkiler tanıyabilir.
ABD zaten Grönland’da askeri olarak mevcut. 1951 tarihli savunma anlaşmasına dayanan Pituffik Uzay Üssü, füze erken uyarı ve uzay gözetleme faaliyetlerinde kritik rol oynuyor. Trump yönetimi, mevcut varlığı genişleterek fiili kontrolü artırabilir.
Grönland krizi Batı’yı bölme potansiyeli taşıyor
Uzmanlara göre Grönland, yalnızca buzlarla kaplı bir ada değil; NATO’nun geleceğini test eden bir kırılma noktası. Eğer ABD, askeri ya da zorlayıcı yöntemlere başvurursa, bu durum Batı ittifakı için tarihi bir kriz anlamına gelebilir.
Danimarka Başbakanı Frederiksen’in sözleri Avrupa başkentlerinde yankı bulmuş durumda:
“ABD saldırırsa, NATO biter.”
