26 örgütten ortak çağrı
Aralarında Human Rights Watch, Amnesty International, Caritas Europa, Oxfam ve Pax Christi International’ın da bulunduğu 26 insan hakları ve insani yardım kuruluşu, kabul edilen yasayla “bir kırmızı çizginin daha aşıldığını” belirtti. Örgütler, 2000 yılında imzalanan AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın özellikle ticaret boyutunun askıya alınması gerektiğini vurguladı.
Aşırı sağcı parti önerdi, Netanyahu destekledi
İsrail Meclisi (Knesset) tarafından kabul edilen düzenleme, “İsrail devletinin varlığına son verme amacıyla” kasıtlı olarak bir kişinin ölümüne neden olanlara idam veya müebbet hapis cezası verilmesini öngörüyor. Tasarı, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in partisinin girişimiyle gündeme gelirken, Başbakan Benjamin Netanyahu da yasayı destekledi.
Yasaya göre özellikle askeri mahkemelerde yargılanan sanıklar için idam cezası “standart” yaptırım haline gelirken, cezanın 90 gün içinde infaz edilmesi öngörülüyor. Affedilme ihtimali ise büyük ölçüde ortadan kaldırılıyor.
“Filistinlilere yönelik sistematik ayrımcılığın bir parçası”
Uzmanlar ve insan hakları kuruluşları, yasanın pratikte büyük ölçüde Filistinlileri etkileyeceğine dikkat çekiyor. İşgal altındaki Batı Şeria’da Filistinliler askeri mahkemelerde yargılanırken, İsrailli vatandaşlar sivil mahkemelere tabi tutuluyor. Bu durum, “ayrımcı uygulama” eleştirilerini beraberinde getiriyor.
Ortak açıklamada, söz konusu düzenlemenin “Filistinlilere yönelik sistematik ayrımcılığın bir parçası” olduğu vurgulanırken, askeri mahkemelerde mahkûmiyet oranlarının yüksekliğine de dikkat çekildi. Ayrıca yasanın adil yargılanma güvenceleri açısından uluslararası hukukla çeliştiği ifade edildi.
AB ve uluslararası tepkiler
AB Komisyonu ve Avrupa ülkeleri de karara “büyük endişe” ile yaklaştı. AB’nin idam cezasına karşı net tutumu hatırlatılırken, bu adımın “ciddi bir geri gidiş” olduğu değerlendirildi.
İsrail’in son yıllarda Batı Şeria’daki yerleşim politikaları, Doğu Kudüs’teki zorunlu tahliyeler ve gazetecilere yönelik saldırılar gibi uygulamalarının da daha önce AB tarafından eleştirildiği hatırlatıldı.
Müslüman ülkelerden sert kınama
Türkiye, Suudi Arabistan, Ürdün, Mısır, Katar, Pakistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Endonezya’nın da aralarında bulunduğu çok sayıda ülke, yayımladıkları ortak bildiriyle yasayı sert şekilde eleştirdi. Açıklamada, düzenlemenin özellikle Filistinlilere yönelik ayrımcı sonuçlar doğuracağı ve bölgesel gerilimi artıracağı uyarısı yapıldı.
İsrail içinde de tepkiler var
Yasa İsrail içinde de tartışma yarattı. Association for Civil Rights in Israel (ACRI) karara karşı Yüksek Mahkeme’ye başvuruda bulundu. Muhalefet partileri ve bazı hukukçular, düzenlemenin ülkeyi demokratik değerler açısından “aşırı bir noktaya” taşıdığı görüşünde.
İsrail’de idam cezası uzun süredir fiilen uygulanmıyordu. Ülkede son infaz, 1962 yılında Nazi suçlusu Adolf Eichmann’ın idam edilmesiyle gerçekleşmişti. Yeni yasa ile birlikte bu durumun değişebileceği ve uygulamanın yeniden gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.
