Karar, sendikalar, gençlik örgütleri ve muhalefet partileri tarafından "meslek yasaklarının geri dönüşü" olarak değerlendirilirken, Almanya'da uzun yıllardır süren demokratik haklar ve devlet güvenliği tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.
Kamu hizmetine girişte istihbarat incelemesi
Hamburg Eyalet Meclisi'nde yapılan açık oylamada düzenleme 85'e karşı 25 oyla kabul edildi. SPD ve Yeşiller koalisyonunun yanı sıra muhalefetteki merkez sağ Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) de yasaya destek verdi.
Yeni uygulamaya göre kamu kurumlarında işe alınacak veya terfi ettirilecek kişiler hakkında Anayasayı Koruma Teşkilatı (Verfassungsschutz) tarafından rutin inceleme yapılacak. İstihbarat kurumu yalnızca aday hakkında bilgi bulunup bulunmadığını değil, eldeki bilgilerin içeriğini de ilgili kuruma iletecek.
Hamburg İçişleri Senatörü Andy Grote (SPD), düzenlemeyi savunarak şunları söyledi:
"Demokratik devletimiz, onun için çalışanlar anayasal düzenin zemininde durmuyorsa var olamaz."
Grote, son yıllarda özellikle okullarda olmak üzere yaklaşık 50 kişinin işe alındıktan sonra aşırılıkçı bağlantılarının tespit edildiğini belirtti.
Karar, 1970'li yılların meslek yasaklarını hatırlattı
Eleştirmenler, yeni düzenlemenin 1972 yılında kabul edilen Radikal Kararnamesi'ni (Radikalenerlass) ve sonrasında uygulanan meslek yasaklarını hatırlattığını belirtti.
Karar en sert eleştirileri Sol Parti'den aldı.
Die Linke'nin içişleri sözcüsü Deniz Çelik, düzenlemenin kamu çalışanı adaylarını siyasi bir genel şüphe altında bıraktığını belirterek şunları söyledi:
"Demokrasiyi gerçekten korumak isteyenler baskı ve gözdağı ortamı yaratmaz."
Çelik, uygulamanın 1970'li yıllarda binlerce kişinin kamu hizmetinden dışlanmasına yol açan Radikalenerlass'ın günümüzdeki karşılığı olduğunu savundu.
Çelik, kararın fiilen Verfassungsschutz'u kamu hizmetinin "siyasi kapı bekçisi" haline getirdiğini öne sürüyor.
Jusos, Yeşiller Gençliği ve sendikalardan tepki
Yasaya yalnızca Sol Parti değil, SPD'nin gençlik örgütü Jusos ile Yeşiller Gençliği de karşı çıktı.
Her iki örgüt de düzenlemeyi "tarihsel bir hata" olarak nitelendirirken, Hamburg'daki çok sayıda demokratik kitle örgütüyle birlikte geri çekilmesini talep etti.
Karar öncesinde Eğitim ve Bilim Sendikası (GEW) ile Birleşik Hizmetler Sendikası (ver.di), düzenlemeye karşı çıkarak protesto gösterilerine destek verdi. GEW ile ver.di, uygulamanın kamu çalışanı adaylarını genel şüphe altında bıraktığını belirterek buna tepki gösterdi.
Hamburg Meslek Yasaklarına Karşı İnisiyatifi, Jusos, Yeşiller Gençliği ve çeşitli öğrenci örgütlerinin çağrısıyla yüzlerce kişi Hamburg kent merkezinde gösteri düzenledi.
Göstericiler, kamu görevine başvuracak herkesin istihbarat incelemesinden geçirilmesinin temel demokratik haklarla bağdaşmadığını savundu.
Hukukçular: Ölçütler belirsiz
Yasa tasarısı hakkında görüş bildiren bazı hukukçular da düzenlemeyi eleştirdi.
Uzmanlar, "anayasal sadakat" kavramının yeterince açık tanımlanmadığını ve uygulamanın keyfi sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
Eleştiriler arasında, Verfassungsschutz raporlarında adı geçen bazı demokratik sivil toplum kuruluşlarının etkinliklerine katılmanın dahi gelecekte işe alımlarda sorun yaratabileceği yönündeki kaygılar da yer aldı.
Eleştirmenler ayrıca, ileride bazı eyaletlerde aşırı sağcı partilerin içişleri bakanlıklarını kontrol etmesi halinde istihbarat veri tabanlarının siyasi amaçlarla kullanılabileceği uyarısında bulunuyor.
Tarihsel tartışma yeniden alevlendi
Düzenleme Almanya'da 1972 yılında yürürlüğe giren ve kamu çalışanlarının siyasi görüşleri nedeniyle görevden uzaklaştırılmasına veya işe alınmamasına yol açan Radikal Kararname (Radikalenerlass) uygulamasını yeniden gündeme getirdi.
Hamburg Eyalet Meclisi Başkanı Carola Veit (SPD), 2022 yılında bu uygulamanın mağdurlarından resmî olarak özür dilemişti.
Eski Yeşiller milletvekili Hans-Peter de Lorent de yeni düzenlemenin geçmişteki meslek yasaklarını hatırlattığını belirterek, Hamburg'un yeniden bu yönde öncü rol üstlenmesini "vahim bir hata" olarak değerlendirdi.
Yasa 2031'de yeniden gözden geçirilecek
SPD ve Yeşiller, eleştiriler üzerine taslakta bazı değişiklikler yaptı. Buna göre Verfassungsschutz, adaylar hakkında doğrudan "anayasal sadakatsizlik" değerlendirmesi yapmak yerine, yalnızca personel kararı açısından önemli olabilecek bilgileri aktaracak.
Yasaya ayrıca bir süre sınırlaması da eklendi. Mevcut düzenlemeye göre yasa, yeni bir karar alınmaması halinde 31 Temmuz 2031 tarihinde yürürlükten kalkacak.
Ancak sendikalar ve demokratik kitle örgütleri, düzenlemenin geri çekilmesi için mücadeleyi sürdüreceklerini açıkladı. Böylece Hamburg'da başlayan tartışmanın önümüzdeki dönemde Almanya genelinde de etkili olması bekleniyor.
