Esad; kasıtlı cinayet, işkence, keyfi gözaltı ve insanlığa karşı suçlarla itham edildi. Halen Rusya’da sürgünde bulunan Esad’ın Suriye’ye iade edilmesi ise şu aşamada beklenmiyor.
Başkent Şam’daki Dördüncü Ceza Mahkemesi, eski Devlet Başkanı Beşşar Esad hakkında verdiği idam kararını Suriye devlet televizyonundan canlı yayımladı. Karar, Esad’ın devrilmesinden bu yana kendisi hakkında verilen ilk mahkeme kararı oldu.
Mahkeme, Esad’ı birden fazla kişinin kasıtlı olarak öldürülmesi, işkence, keyfi şekilde özgürlükten mahrum bırakma ve insanlığa karşı suçlardan sorumlu tuttu. Esad’ın yanı sıra kardeşi Mahir Esad ve kuzeni Atef Necib ile eski yönetimin bazı üst düzey isimleri de gıyaplarında idam cezasına çarptırıldı.
Daraa’daki olaylar davanın merkezinde
İdam cezasına çarptırılan isimlerden Esad’ın kuzeni Atef Necib, eski yönetim döneminde güneydeki Daraa kentindeki güvenlik birimlerinin başında bulunuyordu. Necib, insanlığa karşı suçların yanı sıra sistematik cinayet, keyfi gözaltılar ve işkence sonucu ölümlerle suçlandı.
2011 yılında Esad yönetimine karşı başlayan barışçıl protestoların merkezi Daraa olmuştu. Yönetim karşıtı sloganlar ve duvar yazıları nedeniyle gözaltına alınan gençlerin ardından başlayan gösteriler, kısa sürede ülke geneline yayılarak yaklaşık 14 yıl süren iç savaşa dönüştü.
Necib, Esad yönetiminin devrilmesinden birkaç hafta sonra, Ocak 2025’te Lazkiye’de yakalanmıştı. Eski yönetimin üst düzey isimleri arasında Suriye’de yargılanan en önemli kişilerden biri olarak gösteriliyor.
Suriye’de eski Esad yönetiminin sorumlularına yönelik davalar, Nisan ayının sonundan bu yana yeni kurulan Dördüncü Ceza Dairesi’nde görülüyor.
Esad Rusya’da sürgünde
Esad, Aralık 2024’te Türkiye ve ABD destekli cihatçı güçlerin Şam’a yaklaşmasının ardından ailesiyle birlikte Rusya’ya kaçmıştı. Halen Moskova’da yaşadığı bildirilen Esad’ın Rusya tarafından Suriye’ye iade edilmesi şu aşamada beklenmiyor.
Esad’ın kardeşi Mahir’in de Rusya’ya kaçtığı öne sürülüyor. Eski yönetimin güvenlik yapılanmasındaki Mahir Esad da gıyabında idam cezasına çarptırılan isimler arasında yer aldı.
Suriye’de adalet arayışı ve tartışmalar
Esad yönetiminin devrilmesinin ardından açılan davalar, 2011-2024 yılları arasındaki iç savaş döneminde işlenen suçların yargılanması açısından yeni bir döneme işaret ediyor. Bu dönemde yarım milyondan fazla insan hayatını kaybetti ve ülkenin altyapısı büyük ölçüde tahrip oldu.
Ancak Suriye’de savaş suçları ve insanlığa karşı suçlara ilişkin kapsamlı ve bağımsız bir yargı altyapısının henüz bulunmaması davaların en önemli sorunlarından biri olarak öne çıkıyor. Suriye hukukunda bu suçların bazıları için açık yasal tanımlar bulunmaması ve hakimlerle savcıların bu tür karmaşık davalar konusunda sınırlı deneyime sahip olması eleştiriliyor.
Bazı çevreler, davaların toplumun ve uluslararası aktörlerin adalet taleplerini karşılamaya yönelik siyasi bir girişim olduğunu savunurken, eski yönetim dışındaki çihatçı silahlı grupların işlediği öne sürülen suçların da soruşturulması gerektiğini belirtiyor.
Esad yönetiminin devrilmesinin ardından Türkiye ve ABD destekli eski cihatçı HTŞ lideri Ahmed eş-Şara, Suriye’nin geçiş sürecinde devlet başkanlığı görevini üstlenmişti. Yeni yönetim, eski rejimin sorumlularının yargılanmasını geçiş döneminin temel başlıklarından biri olarak görüyor.