Bilim insanlarına göre benzer mega yangınlar gelecekte Almanya ve Orta Avrupa için de ciddi bir risk oluşturabilir.
Fransa'nın güneybatısındaki Gironde bölgesinde geçen çarşamba günü başlayan orman yangını kısa sürede büyüyerek Bordeaux kenti yakınlarına kadar ulaştı. Yüz binlerce kişi güvenli bölgelere tahliye edilirken, yaklaşık 42 bin hektarlık alan kül oldu.
İspanya'da ise Madrid'in batısındaki Ávila ile Madrid ve Toledo çevresinde devam eden yangınlarda şimdiye kadar yaklaşık 80 bin hektar orman ve çalılık alan yok oldu.
Portekiz'in Braga, Bragança ve Santarém bölgelerinde de çok sayıda orman yangınıyla mücadele sürüyor.
Felaketin zemini kış aylarında hazırlandı
Uzmanlara göre yangınların bu kadar hızlı büyümesinin temel nedenlerinden biri yılın başındaki yoğun yağışlar oldu.
Ocak ve şubat aylarında Fransa ile İspanya'yı etkileyen kuvvetli fırtınalar ve sağanaklar, bitki örtüsünün olağanüstü şekilde gelişmesini sağladı. İsviçre Kar ve Çığ Araştırmaları Enstitüsü'nden (SLF) iklim bilimci Julia Miller, bu dönemde hızla büyüyen otlar, çalılar ve orman altı bitki örtüsünün yaz aylarındaki aşırı sıcaklarda tamamen kuruduğunu belirtiyor.
Böylece en küçük bir kıvılcım bile büyük yangınların kısa sürede kontrolden çıkmasına neden olabiliyor.
Avrupa Komisyonu'nun Orman Yangını Bilgi Sistemi (EFFIS) verilerine göre, İspanya'da bu yıl şimdiye kadar yanan alan normal bir yıl ortalamasının iki katını, Fransa'da ise beş katını geçti.
"Ateş bulutu" yangını kendi kendine büyütüyor
Yangınları olağanüstü tehlikeli hale getiren en önemli etkenlerden biri ise bilimsel adı Pyrocumulonimbus olan "ateş bulutu" oluşumu.
Devasa yangınların oluşturduğu aşırı sıcak hava; duman, kül ve su buharıyla birlikte kilometrelerce yükselerek kendi hava sistemini oluşturuyor. Atmosferin üst katmanlarında soğuk hava ile karşılaşan bu sıcak hava kütlesi güçlü rüzgârlar meydana getiriyor ve yangını daha da büyütüyor.
Zaman zaman bulutlardan yıldırım da oluşabiliyor. NASA bu doğa olayını "ateş püsküren ejderha" olarak tanımlıyor.
Bugüne kadar daha çok Avustralya, Kanada ve büyük volkanik patlamalar sırasında görülen bu olay, Fransa'da ilk kez kaydedildi.
Fransız itfaiyesi sözcüsü Eric Brocardi'ye göre bu tür yangınlar neredeyse kontrol altına alınamıyor. Çünkü rüzgâr sürekli yön değiştiriyor ve yangın aynı anda farklı noktalarda yeni cepheler oluşturuyor.
Uzmanlara göre böyle bir durumda yangını durdurabilecek iki doğal etken bulunuyor: Günlerce sürecek şiddetli yağış ya da yangının deniz gibi doğal bir engelle karşılaşması.
İklim değişikliği riski kuzeye taşıyor
Bilim insanları, büyük orman yangınlarının artık yalnızca Akdeniz ülkelerinin sorunu olmadığı konusunda uyarıyor.
Aralık ayında yayımlanan uluslararası bir araştırmaya göre iklim değişikliği nedeniyle sıcak ve kurak iklim kuşağı giderek Avrupa'nın kuzeyine doğru ilerliyor. Bu durum, kuru bitki örtüsünü artırarak büyük yangın riskini Orta Avrupa'ya kadar taşıyor.
European Geoscience Union (EGU) tarafından yayımlanan bir başka araştırma da özellikle Almanya'daki Main, Tuna ve Elbe havzalarında yangın riskinin yüzyıl boyunca belirgin şekilde artacağını ortaya koyuyor. Çalışmaya göre özellikle Bavyera'nın doğusundaki ormanlık bölgelerde yüksek yangın riski yüzyılın sonuna doğru olağan hale gelebilir.
Almanya rekor sıcaklıklar yaşadı
Haziran ayı sonunda Almanya'da üst üste sıcaklık rekorları kırıldı.
Alman Meteoroloji Dairesi'nin verilerine göre 28 Haziran'da ülkede ilk kez 41,7 derece ölçüldü. Uzmanlar, aşırı sıcaklarla birlikte toprağın hızla kurumasının yangın riskini ciddi biçimde artırdığına dikkat çekiyor.
Kuraklığın arkasında sadece yağışların azalması yok
World Weather Attribution (WWA) araştırma grubunun analizine göre kuraklığın nedeni yalnızca yağışların azalması değil; aşırı sıcaklar ve artan buharlaşma da toprağı ve bitki örtüsünü kurutarak yangın riskini artırıyor.
Küresel ısınma nedeniyle artan sıcaklıklar, buharlaşmayı önemli ölçüde hızlandırıyor. Bu nedenle geçmişte kuraklığa yol açmayacak yağış eksiklikleri bugün ciddi kuraklık koşullarına dönüşebiliyor.
Sanayi öncesi döneme göre Dünya'nın ortalama sıcaklığı yaklaşık 1,4 derece arttı. Bilim insanları, küresel sıcaklık artışının 2,8 dereceye ulaşması halinde bugünkü aşırı kuraklık koşullarının iki kat daha sık görülebileceği ve mega yangınların düzenli hale gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Uzmanlardan yeni mücadele çağrısı
Avrupa Birliği Ulusal Bilimler Akademileri Danışma Konseyi (EASAC), yalnızca yangın söndürmeye odaklanmanın yeterli olmadığını belirtiyor.
Uzmanlara göre ormanların düzenli bakımı, çalılık alanların temizlenmesi ve arazi planlamasının iyileştirilmesi büyük yangınların önlenmesinde kritik önem taşıyor.
İspanya'da ormancılık uzmanları ise kırsal bölgelerin boşalmasıyla birlikte tarım arazilerinin terk edildiğini, otlakların kullanılmaması nedeniyle çalılık alanların hızla arttığını belirtiyor. Biriken kuru bitki örtüsü de büyük yangınlar için adeta hazır yakıt görevi görüyor.
Kaynak: Alman Haber Ajansı (dpa), AFP, Avrupa Komisyonu'nun EFFIS verileri ve ilgili bilimsel araştırmalar.