"Çocuk olmak yitirilirse,
şiirin büyük damarlarından
biri yok olur."[1]
Şiirin: Ülkü Tamer'in 'Şiir İçin Cevaplar'ındaki, "Şiir ölümün gölgesidir,/ yaşamanın örtüsü./ Çocuğun savunmasıdır şiir.// Şiir ateşin habercisidir,/ yangının kundakçısı./ Yanardağın üstündeki kuştur şiir" ...
Hasan Hüseyin Korkmazgil'in, 'Karagün Dostu'ndaki, "biliyorum/ matarada su/ torbada ekmek/ ve kemerde kurşun değil şiir/ ama yine de/ matarasında suyu/ torbasında ekmeği/ ve kemerinde kurşunu kalmamışları/ ayakta tutabilir/ biliyorum/ şiirle şarkıyla olacak iş değil bu/ dalda narı/ tarlada ekini kızartmaz güvercinin gurultusu/ ama yine de/ dişler arasında bıçak gibi parlar kavgada/ şiirin doğrultusu/ göz gözü görmez olmuş/ tek bir ışık bile yok/ yürek bir yaralı şahindir/ döner boşlukta/ belki bir şiir/ bir şiir kırıntısı/ çalar kapımızı umutsuz karanlıkta/ yoklar yüreğimizi/ iğilir yaramıza/ dağıtır korkumuzu/ ve karşı tepelerden/ gürül gürül bir kalk borusu"...
Melih Cevdet Anday'ın, 'Yalan'ındaki, "Ben güzel günlerin şairiyim/ Saadetten alıyorum ilhamımı/ Kızlara çeyizlerinden bahsediyorum/ Mahpuslara affı umumiden.../ Çocuklara müjdeler veriyorum/ Babası cephede kalan çocuklara.../ Fakat güç oluyor bu işler/ Güç oluyor yalan söylemek..." dizeleriyle müsemma bir hakikât olduğu kanaatindeyim.[2]
* * * * *
Şiiri tanımlamaya çalışmak, gökyüzüne merdiven kurmaya benzese de; o, zamana meydan okuyan, boyun eğmeyen, diz çökmeyen bir yaratmadır; evet, ama yüz bin yıllık araçlarla bir yaratma...
Karada yaşayıp da havada uçmak isteyendir; düş yolunda doludizgin giderken gerçeğin amansız savunucusudur.
Onun başarısı, duygu ve aklın eksiksiz uyumuna mündemiçken; "Şiir alışkanlıklara karşı bir yaylım ateştir";[3] umudun, inceliğin, korkusuzluğundur; Can Yücel'in, "Akılsız şiir, kafasız kalmış Danton gibidir," vurgusu eşliğinde...
Henri Michaux şairi, iyiyi ve doğruyu gösteren insanlar yerine, ateşi keşfeden ilk insanla karşılaştırmak gerektiğini söyler; "ateşi keşfetme"nin, yaşadığı çağın hareketsizliğine, tutuculuğuna karşı yeni başlangıçlar yapabilmek anlamı taşıdığının altını çizmekte haklıdır. Çünkü "Şiir yalnızca var olarak dahi ütopyacı bir işlevi yerine getirir; emeğe, baskıya ve sorumluluklara daha az esir olacak bir hayat formunun varlığını teyit eder."[4]
"Nasıl" mı?
"Şiirin amacı, hiçbir zaman belirli bir şey anlatmak değildir. Şiirin anlamı, şairin içinden geçen anlaşılabilir, olabilir olayları okura aktarmak değildir. İstenilen, okurda bir ruh hâli yaratmaktır," yanıtındaki üzere Paul Valéry'nin...
* * * * *
Şiirler -eğer yaşama yetileri varsa- yaşamak konusunda çok dayanıklı, çok yeteneklidirler. Şiirin hâlâ yazılıyor, okunuyor, konuşuluyor, paylaşılıyor, tartışılıyor olması da bundandır. Yani şiirin varlığı direnişi, ısrarı sürdürmesinden, dahası yılmamasındandır...
Kolay mı? Yerkürenin en içli, büyülü sesi şiir kötülüklere, savaşlara kıyımlara karşı çıkmıştır. Şiirin tarihi buna tanık ve tarafken; şiir elbette ideolojik bir metin değildir. Ama o metnin ideolojisi vardır. O da aşktır, barıştır, başkaldırıdır, özgürlüktür. Çünkü "Şiir bir eylem olanağı, ilerleme olanağı olmalıdır, çünkü şiir bütün pencerelerde, bütün ufuklarda şarkı söyler, yalana karşı gerçekliğin ve örnekliğin şarkısını söyler."[5]
Şiir her şeyi alt üst eden depremdir; ayaklanmadır; başkaldırıdır.
O her şeyden, herkesten daha güçlüdür; şimşektir; yıldırımdır.
Hiçbir güce boyun eğmeyen, sınır tanımayan, diz çökmeyendir.
Gelecektir, umuttur, özlemdir, güzelliktir ve güçlüden daha güçlüdür.
Zalimlerin çekinip, korktuklarıdır. Çünkü o, çalıp çırpmayan doğruluktur; aldatmaz; emektir, alın teridir.
Ölümsüzdür ve durmadan yazılmalı, çoğaltılarak zulme karşı toplumsallaştırılmalıdır!
O hâlde Cemal Süreya'nın, "Şiir, anayasaya aykırıdır; doğanın ahlâkı kovduğu yerdedir; yasadışıdır," betimlemesi eşliğinde Paul Éluard'ın, "Gece asla kör karanlık değildir. Bir yerlerde bir kibrit alevi varsa o alev şiirdir: -o lirik alevdir ki, dünyayı aydınlığıyla arındırır," satırlarını anımsayın...
29 Temmuz 2025 23:14:11, Muğla.
N O T L A R
[*] Ümüş Eylül Kültür-Sanat Dergisi, Yıl:15, No:58, Ocak-Şubat-Mart 2026...
[1] İlhan Berk.
[2] Bkz: i) Temel Demirer, "Zula(nız)daki Şiir, Mavzer(iniz)deki Mermi Gibidir", Yeniden Sanat ve Hayat Dergisi, No:46/5, Sonbahar 2016...; ii) Temel Demirer, "Özlemlerin İsyan Çığlığıdır Şiir", Eylül-Ümüş Hapishane Dergisi, Yıl:8, No:32, Temmuz-Ağustos-Eylül 2019...; iii) Temel Demirer, "Şiire Koçaklama", Kaldıraç Dergisi, No:189, Nisan 2017...; iv) Temel Demirer, "Şiir Yoldaşımızdır", Avrupa Demokrat, Haziran 2024... https://temeldemirer.blogspot.com/2025/03/siir-yoldasimizdir.html; v) Temel Demirer, "Şiir İlla da Şiir!", Ümüş Eylül Kültür Sanat, Yıl:12, No:46, Ocak-Şubat-Mart 2023...; vi) Temel Demirer, "Şiir Bahsi", Kaldıraç Dergisi, No: 116, Aralık 2010...; vii) Temel Demirer, "Şiir İnce İştir; Kalın Kafalara Tesir Etmez!", Kaldıraç Dergisi, No:238, Mayıs 2021...; viii) Temel Demirer, "Şairin Sorumluluğu, Şiirin Gücü", Avrupa Demokrat, Eylül 2023... https://temeldemirer.blogspot.com/2023/11/sairin-sorumlulugu-siirin-gucu.html; ix) Temel Demirer, "Şiir Mümkünün Değil, İmkânsızındır", İnsancıl Dergisi, Yıl:33, No: 394, Mayıs 2023...; x) Temel Demirer, "Şiir ve Şair Üstüne Düşünceler", İnsancıl Dergisi, No:259, Şubat 2012...; xi) Temel Demirer, "Şiir -Çok Ama Pek Çok!- Önemlidir; Özellikle de Karanlıklarda", Rojnameya Newroz, Aralık 2018... https://temeldemirer.blogspot.com/2019/04/siir-cok-ama-pek-cok-onemlidir.html; xii) Temel Demirer, "Şiirin Güncel Hâl(sizliğ)i", Rojnameya Newroz, Yıl:6, No:219, 1 Eylül 2012...; xiii) Sibel Özbudun-Temel Demirer, "Figen'in (Yüksekdağ) Dizeleriyle Şiir Üstüne", Güney Kültür-Sanat-Edebiyat Dergisi, No: 95, Ocak-Şubat-Mart 2021...
[3] Cemal Süreya, "Şiir Anayasaya Aykırıdır", 8 Eylül 2012... https://www.cafrande.org/siir-aliskanliklara-karsi-bir-yaylim-atestir-siir-anayasaya-aykiridir-cemal-sureya/
[4] Terry Eagleton, Şiir Nasıl Okunur, çev: Kaya Genç, Ayrıntı Yay., 2011.
[5] Paul Éluard, Ozan ve Gölgesi, çev: Özdemir İnce, Adam Yay., 1974, s.46.