Amerikan basınında yer alan haberlere göre taraflar, anlaşma metninin büyük bölümünde uzlaşmaya yaklaşırken, son onayın siyasi liderler tarafından verilmesi bekleniyor.
ABD merkezli Axios’un haberine göre, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticari geçişe açılması ve yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesini içeren bir mutabakat üzerinde uzlaşı sağlandı.
Haberde, metnin liderlerin son onayına sunulduğu ve hafta sonu İsviçre’de imza töreni yapılmasının planlandığı ileri sürüldü. Taraflardan konuya ilişkin resmi bir doğrulama gelmedi.
Taslak metnin, bölgesel ateşkes süreçlerini de kapsadığı ve mevcut gerilimin geçici olarak düşürülmesini hedeflediği ifade ediliyor.
Nükleer müzakereler ve geçici ateşkes çerçevesi
Axios’un aktardığı bilgilere göre mutabakat, taraflar arasında nükleer program başlığında yeni bir müzakere sürecini de içeriyor.
Bu kapsamda: İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri için yeni bir çerçeve oluşturulması, uluslararası denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve bölgesel çatışmaların geçici olarak dondurulması gibi maddelerin yer aldığı öne sürülüyor.
Metinde ayrıca Lübnan dahil bazı bölgelerde mevcut ateşkes sürecinin 60 gün uzatılmasının planlandığı belirtiliyor.
Trump: “Anlaşma hazır, İran kabul etti”
ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran ile bir mutabakat zaptının (MOU) kısa süre içinde imzalanacağını söylediği aktarıldı.
Taslağa göre: İran’ın nükleer silah edinmemeyi kabul etmesi, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının kontrol altına alınması ve buna karşılık yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesi gibi başlıkların yer aldığı ifade edildi.
Ancak İran tarafı, sürecin henüz kesinleşmediğini ve nihai kararın verilmediğini açıkladı.
Hürmüz Boğazı, enerji güvenliği ve Trump’ın “gizli operasyon” iddiası
ABD Başkanı Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, Mayıs ayında ABD ordusuna Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerleri ve ticari gemilerin korunması için gizli bir görev talimatı verdiğini iddia etti.
Trump, bu operasyon sayesinde 100 milyondan fazla varil petrolün ve 200’den fazla geminin güvenli şekilde geçiş yaptığını öne sürdü.
Ayrıca Trump, “Her gece milyonlarca varil petrolü sistemden çekiyoruz” ifadelerini kullanarak, bunun petrol fiyatlarını kontrol altında tuttuğunu savundu. Trump, fiyatların varil başına 85–90 dolar seviyesinde kalmasını buna bağlarken, aksi durumda fiyatların 250 dolara kadar çıkabileceğini iddia etti.
Bölgede askeri hareketlilik ve karşılıklı saldırılar
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), İran’a yönelik “kendini savunma” gerekçesiyle yeni hava saldırılarının başlatıldığını duyurdu.
Buna karşılık İran’ın güney kıyılarında ve bazı liman bölgelerinde patlamalar bildirildi.
Bölgedeki deniz taşımacılığında ise tankerler ve ticari gemiler için risk seviyesinin yüksek olduğu belirtildi.
Uluslararası tepkiler ve diplomatik çağrılar
Rusya ve Çin, ABD ile İran arasında artan gerilim sonrası taraflara “itidal” çağrısında bulundu.
Çok sayıda ülke ise bölgesel çatışmaların genişlemesinden endişe duyduklarını açıkladı.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ise İran’ın nükleer materyal stoklarına ilişkin daha şeffaf davranması gerektiğini vurguladı.
Diplomasi ve çatışma arasında kırılgan denge
Tüm bu gelişmeler, Washington ile Tahran arasında sınırlı bir diplomatik açılım ihtimalinin gündemde olduğunu gösterirken, sahadaki askeri hareketlilik ve karşılıklı güvensizlik sürecin kırılganlığını artırıyor.
Uzmanlara göre, olası bir anlaşma girişimi enerji güvenliği, küresel ticaret yolları ve bölgesel çatışmaların seyrini doğrudan etkileyebilecek nitelikte.