Bir kötülüğün sıradanlaşması o kötülüğün devamı ve yayılması anlamına gelir. Kötülüğü yapanın yaptığı kötülüğün farkına varmaması, başka bir deyişle pişmanlık göstermemesi, -bu kişi cezalandırılsa bile- kötülüğün normal gibi algılanmasını sağlar. Bana göre Hannah Arend´in Eichmann davası sürecinde Banalität des Bösen(Kötüğün Sıradanlığı) olarak adlandırıp analiz ettiği tehlike öz itibarıyla bu. O tehlike durumunda en sıradan insan bile kötülüğü doğal karşılar.

12 Eylül askeri darbesinin bir kaç ay sonrasında 17 yaşındaki Erdal Eren'in idamına yönelik Kenan Evren'in "Asmayalım da besleyelim mi?!" dediğini biliyoruz. Yine Gezi olaylarında polis saldırısıyla yaralandıktan ve dokuz ay komada kaldıktan sonra hayatını kaybeden Berkin Elvan için Tayyip Erdoğan'ın çocuğu ısrarla "teröristlerin maşası" olarak lanse edip öldürülmesini meşrulaştırdığına da şaşarak ve öfkelenerek tanık olduk. Bu tür katliamlarda -Osmanlı geleneğinden beri, devlet kademesinde kim olursa olsun yürütülen mantık aynıdır. Bizdeki kötülüğün sıradanlığında defalarca tecrübeyle sabitlenmiş ve tamamen bilinçaltımıza yerleşmiş kayıt şudur:

"Baş kaldıranın başı ezilir. Yüce devletin varlığı ve devamı için bu elzemdir!"

Bu cümlede kötülük kendini sıradanlaştırır. Meşrulaştırır. Haksızken haklı gösterir. Peki kötülüğün altında ezilen mağdur bu sıradanlığı nasıl algılar, ne hisseder?

xxxxxxxxxxxxxxxx

İki gün önce sosyal medyada yayınlanan bir video kaydında genç bir kadın 1993'te Sivas'ta Aleviler'e yönelik linç katliamını bir Stand-up gösterisinde gülme malzemesi yaparak kötülüğü başka bir taraftan sıradanlaştırdı. Sonra da kendisinin de Alevi olduğunu, bu konuya sahne programında ironik olarak yaklaştığını söyleyerek sıradanlaşan kötülüğü bir de çirkinleştirdi. Kötülüğün muhattabı yani mağduru durumundaki Aleviler ise sosyal medya yoluyla da olsa cinsiyetçi hakaretlerle genç kadını linç etmeye kalktı. Tabi bu da ayrı bir çirkinlikti. Ama yazının konusu değil.

Şimdi olay etki ve tepki olarak değerlendirilip, yüzeysel bir yorumla geçiştirilebilir. Ama girişte yazdıklarım düşünüldüğünde, özellikle kötülüğün mağdur tarafından sıradanlaşmasını, daha doğrusu genç kadının bir Alevi olduğu halde failin bakışaçısıyla hareket ederek kendi etnik grubuna yapılan kötülüğü kanıksamasını Türkiye toplumları açısından bir alarm sinyali olarak görüyorum. Tam da bu noktada duygusal davranıp hemen agresif tepki vermek yerine, soğukkanlı olup, oturup düşünmek gerektiği kanaatindeyim.

İroni nedir? -ne değildir!

Pınar Fidan tepkilere karşı Twitter hesabından paylaştığı mesajında şunları dile getiriyor:

Merhaba. Uğraşmak istemedim başta. yanlış anlaşıldığı için açıklayayım. İzlediğiniz videoda tam tersini düşündüğüm bir şeyi ironi yaparak anlatıyorum. Mizah, aslında anladığınızın aksine öyle düşünenlerle dalga geçiyorum. Önemi yok ben aleviyim ve Alevi düşmanı olduğumu düşünüp beddua, küfür ve hakaret eden bu kadar çok insan olabilmesine şaşırdım ve üzüldüm. Bunun benimle ilgili olmadığını biliyorum ama hepimiz için üzücü. Videonun başı sonu olmadığı için de yanlış anlaşılmış olabilir, orada Alevi diye bahsettiğim kişi de dayım. Can sağlığı diyelim ne diyelim.”

Burada sözkonusu video kaydıyla ilgili en önemli açıklama; "İzlediğiniz videoda tam tersini düşündüğüm bir şeyi ironi yaparak anlatıyorum." cümlesi. Belki özür babında... Ama pişmanlık yok. Zaten bir başka cümledeBunun benimle ilgili olmadığını biliyorum ama hepimiz için üzücü.“ diyerek hatayı üstlenmediğini de belirtiyor.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

İroni Latince ve eski Yunaca´dan türer. Bir şeyi tersten gösterip bir maksat güderek anlatmaya çalışmak anlamına gelir. Bugün Edebiyat ve konuşma sanatında yaygın olarak kullanılan ironi tekniğine daha çok politik ve toplumsal sorunlara eleştirel yaklaşıldığında başvurulur. Her edebi teknikte olduğu gibi ironinin de farklı türleri ve kendi kuralları vardır.

Bir Stand-up gösterisinde de ironi tekniğine başvurulabilir. Ancak sözkonusu video kaydındaki Stand-up gösterisinin aşağıdaki sebeplerden dolayı ironi olmadığının altını çizmekte fayda var. Bu sebepler:

a) İroninin içinde konunun "ironik" olarak ele alındığını belirten bir ifade-işaret kullanılması şarttır. Bu video kaydında böyle bir ifade ya da işaret yok. Bu anlamda ironiye iyi bir örnek olarak Şükrü Erbaş´ın "Köylüleri neden öldürmeliyiz?" adlı şiiri gösterilebilir. Bu şiirin finalinde şair son iki mısrada; "Köylüleri, söyleyin nasıl kurtaralım?" diyerek baştan beri yazılanların tersini kastettiğini belirtir.

b) İroninin doğru anlaşılabilmesi için metnin içinde konu netliği ve bütünlüğü olması gerekir. Bu video kaydında mizaha alet edilen; bazan hiçbir şey yapmadan cennete gideceğini sanan bir Alevi, dolmuşta karşılaşmak istenmeyen Tayyip Erdoğan, kendini bile koruyaman Kemal Kılıçdaroğlu, tekel bayiye girme ihtimali olan Devlet Bahçeli, herkese içten sarılan Ekrem İmamoğlu, zaten boş olan Cem Evleri ve o boş olan Cem Evleri´ne Aleviler´den çok uğrayan saldırganlar, yine Cem Evler´ine değil de meyhanelere giden Aleviler´den bahsediliyor. Farkedileceği gibi sağ-sol, alevi-sünni, zengin-fakir, fail-mağdur...vb gibi zıt unsurların birarada -karıştırılarak işlendiği gösteride Pınar Fidan´ın neye, kime, hangi maksatla gönderme yaptığı zaten anlaşılmıyor. Oysa ironi sanatında bu içeriksel ayrımın metin yüzeyine ya da konuşmaya belki dolaylı -ama temiz ve net bir şekilde yansıması gerekir, ki mesaj adresini bulsun. Eğer mesaj adresini bulmazsa kullanılan teknik ironi değildir. Doğal olarak tam tersi anlaşılır.

c) Gösterinin sonuna doğru boş Cem Evi´nde saldırganların bulamadığı Aleviler´in bir evde toplanıp yakılabileceği söylenerek Sivas´taki yangına gönderimde bulunuluyor. Bu ironiyi bile aşan sarkastik yaklaşım -belki niyetinden bağımsız ama sadece Aleviler´i değil, sağlıklı düşünen her insanı öfkelendirecek nitelikte.

Özetle; ironi tekniği katliamlar ve travmalar yaşayan, beklenti ufku(Erwartungshorizont) dar olan duygusal toplumlarda son derece tehlikeli bir tekniktir. Hatta bence bu tekniği yeterince bilmeyen hiç eline almasa daha iyi olur. Kendine zarar verebilir. Pınar Fidan olayında olduğu gibi.

Köln, 20.03.2020

Makaleler, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Avrupa Postası'nın kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir.
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner67

banner68

banner69

banner71

banner84

banner62

banner85

banner73

banner11

banner56

banner51

banner58

banner61

banner82

banner27

banner12

banner81